8 nguyên tắc làm chủ não bộ để làm việc hiệu quả mà không cần gồng sức

Nghe & đọc phiên âm

1. 0:00

   Hi, xin mến chào các bạn. Chào mừng các bạn đã quay trở lại với Better Version, kênh chia sẻ kiến thức, phát triển toàn diện bản thân qua các cuốn sách hay. Bạn có bao giờ tự trách bản thân mình lười biếng hoặc không đủ năng lực không? Mỗi ngày danh sách các việc cần làm được viết ra, mỗi giờ được lên kế hoạch chặt chẽ cùng với không ít những quyết tâm và kỳ vọng. Thế nhưng kỳ thực những việc quan trọng vẫn cứ bị đình trệ và chần chừ mãi hoặc thời gian thức khuya cũng ngày càng nhiều hơn, còn tốc độ cũng như chất lượng hoàn thành nhiệm vụ thì lại không như mong đợi. Đôi khi bạn giận mình, đôi khi bạn chán nản. Tâm lý cần cố gắng hơn, mình chưa đủ giỏi đâu, tôi chưa đủ chăm đâu, vẫn cứ dằn vặt từ sâu bên trong khiến bạn khó hài lòng với cuộc sống. Nếu bạn đang ở trong tình trạng này thì hôm nay Better Version xin chia sẻ với bạn một nội dung có thể giúp bạn thoát khỏi bế tắc đó, thực sự cải thiện hiệu quả làm việc và học tập, từ đó đột phá bản thân trong giai đoạn khó khăn. Nội dung này được mình đúc kết dựa trên cuốn sách Nghiên cứu về não bộ nổi tiếng Your Brain at Work của David Rock, tiến sĩ lãnh đạo thần kinh, một trong những chuyên gia hàng đầu về ứng dụng khoa học thần kinh và công việc. Hiện nay cuốn sách này đã có bản dịch với tựa đề đó là Làm chủ bộ não. Muốn làm tốt, muốn học giỏi mà không cần gồng sức cũng không trì

2. 1:28

   hoãn, bạn nhất thiết phải có những nhận biết toàn diện và sâu sắc hơn về công cụ quan trọng nhất mà chúng ta đang sở hữu. Đó là não bộ. Các nhà thần kinh học chỉ ra rằng não bộ là một cỗ máy tinh xảo được xem là thực thể phức tạp nhất trong vũ trụ mà chúng ta biết nhưng nó không phải là vạn năng, nó cũng có những giới hạn riêng. Chính bởi nhiều người không hiểu những hạn chế này của não bộ trong vô thức luôn làm ngược lại với quy luật tự nhiên của nó nên hiệu suất và kết quả công việc thường không được như ý. Chỉ khi bạn thấu hiểu những giới hạn này, học cách điều phối hài hòa nguồn lực của não, bạn mới có thể thay đổi tốt hơn, bền vững hơn và bứt phá chính mình. Rồi bây giờ mời bạn cùng lắng nghe nội dung chia sẻ ngày hôm nay. Trong não bộ chúng ta có một sự tồn tại độc nhất mà bạn cần biết đến đó là vỏ não trước trán. Trong tất cả các loài linh trưởng, chỉ ở con người vùng này là phát triển nhất. Dù rất bé chỉ chưa đầy 3 mm, chỉ chiếm có 4% thể tích não bộ nhưng nó lại chính là bộ phần cốt lõi giúp con người có khả năng suy nghĩ. Chính vì thế nó được gọi là trung tâm tư duy của bộ não. Mọi quá trình ra quyết định, giải quyết vấn đề, kiểm soát cảm xúc đều phụ thuộc vào nó. Tuy nhiên nó có giới hạn. Nắm rõ những giới hạn này cũng là nắm rõ bí quyết giúp bản

3. 2:55

   thân đạt hiệu quả tối ưu và mang lại nhiều giá trị hơn. Và bây giờ chúng ta sẽ tìm hiểu phần đầu tiên năng lượng não có hạn. Hãy làm ít hơn, bạn sẽ được nhiều hơn. Bạn có để ý không, suy nghĩ lâu về một vấn đề thường khiến bạn nhanh mệt và đói. Đó là vì vỏ não trước trán đang đốt một lượng năng lượng lớn, chủ yếu là glucose. Và đó cũng là hạn chế đầu tiên của nó. Tuy bé nhưng lại tiêu tốn rất nhiều năng lượng. Khi làm việc trí óc, nếu không biết kiểm soát giới hạn năng lượng này để não tiêu hao quá nhiều thì nó sẽ tự động chuyển sang cơ chế tiết kiệm, ưu tiên các phản ứng bản năng và thói quen cũ. Lúc ấy bạn sẽ dễ mất kiểm soát cảm xúc, dễ cáu gắt, dễ trì hoãn và chỉ muốn làm những việc mang lại khoái cảm nhanh như là lướt mạng xã hội, xem video ngắn hay là ăn đồ ăn ngọt. Vậy nên đôi khi không phải cứ cố gắng thêm là tốt, cũng chẳng phải buông thả. Quan trọng là biết cách chủ động bảo toàn, điều phối năng lượng một cách thông minh. Bằng cách nào đây? Các nhà khoa học thần kinh khuyên rằng tốt nhất đó là đừng làm hai việc cùng một lúc. Một thí nghiệm mang tên Can nhiễu song song cho hai nhóm người tham gia. Nhóm một làm hai việc riêng biệt chọn đèn sau đó chọn màu. Nhóm thứ hai thì vừa chọn đèn vừa chọn màu. Kết quả nhóm làm hai việc cùng một lúc mất gấp đôi thời gian so với làm riêng lẻ. Một thí nghiệm khác yêu cầu người tham gia nghe nhạc có giai điệu biến đổi rõ rệt, đồng thời thì họ sẽ giải toán.

4. 4:24

   Kết quả độ chính xác giảm dần 50%. Điều này cho thấy vấn đề không phải là bạn làm đồng thời hai việc bất kỳ mà là làm cùng lúc hai việc cần tư duy ý thức thì hiệu suất, hiệu quả mới giảm. Bạn có thể vừa ướp quần áo vừa nghe podcast bởi vì hành động gấp đồ đã trở thành hành vi tự động hóa ở mức tiềm thức. Một hành động nào đó lặp lại đủ nhiều sẽ không cần chịu sự điều phối của vỏ não trước trán mà chuyển sang dùng hạch nền. Hạch nền là trung tâm lưu trữ chức năng thói quen. Các hành vi do nó điều khiển tiêu hao rất ít năng lượng nhưng khi làm hai việc cần tư duy chẳng hạn như ở thí nghiệm trên vừa học vừa nghe nhạc có giai điệu biến đổi mạnh, não bộ sẽ phải dành một phần sự chú ý để xử lý âm thanh, ngôn ngữ. Việc này sẽ khiến vỏ não trước trán nhanh chóng quá tải. Cách tốt nhất là bật nhạc không lời hoặc im lặng trong khi làm việc. Tóm lại chỉ nên làm một việc dùng tư duy ý thức trong cùng một khung thời gian cố định. Đừng vừa học vừa trả lời email, đừng vừa đọc sách vừa trả lời tin nhắn, đừng nghe người khác trình bày vừa cố xử lý một công việc khác. Nếu thực sự cần làm nhiều việc một lúc thì bạn có thể học cách tự động hóa hành vi, biến một nhiệm vụ lặp lại thành phản xạ có điều kiện để hạch nền tiếp quản. Chẳng hạn luyện dùng thành thạo các tổ hợp phím tắt khi làm việc bằng máy tính. Khi nhiệm vụ này trở thành phản xạ tự động sẽ không chiếm dụng năng lượng của não, hiệu suất từ đó sẽ tăng.

5. 5:51

   Một phương pháp để não không mất nhiều năng lượng tiếp nữa là huy động hình ảnh trực quan. Khi dùng hình ảnh, não sử dụng vùng thùy chẩm ở phía sau đầu thay vì vỏ não trước trán. Thị giác là chức năng cực kỳ mạnh mẽ giúp liên kết tự nhiên nhiều sự vật. Nếu bạn giỏi liên tưởng hình ảnh, hiệu suất sẽ tăng vọt đặc biệt là trong ghi nhớ. Ví dụ khi học lịch sử, bạn có thể vẽ trục thời gian bằng các biểu tượng giúp não liên kết các sự kiện dễ hơn so với việc chỉ đọc chữ. Hay khi học ngoại ngữ, hãy gắn từ với hình ảnh cụ thể thay vì học nghĩa thuần túy. Ngoài ra thì chúng ta nên làm việc quan trọng nhất khi bạn tràn đầy năng lượng nhất trong ngày và còn cần luân phiên sự chú ý tức là nên chuyển đổi các loại nhiệm vụ khác nhau trong ngày. Ví dụ xen kẽ giữa công việc cần tập trung cao độ với các công việc thủ công lặp lại, ít cần tư duy. Cách này giúp cho các vùng não được nghỉ ngơi. Dung lượng não hữu hạn hãy bắt đầu từ hai chữ đơn giản. Một nghiên cứu cho thấy thông thường con người chỉ có thể nhớ khoảng bốn mảnh thông tin cùng lúc nhưng đó là những thông tin đơn giản. Nếu chúng phức tạp thì khả năng ghi nhớ sẽ không đạt được như vậy. Điều này cho thấy một hạn chế nữa ở não bộ đó là dung lượng cực kỳ hữu hạn. Thực chất não bộ giống như một sân khấu nhỏ, mỗi lần chỉ lên được một vài diễn viên. Nếu bạn cố nhồi nhét mọi thứ lên sân khấu đó tức là mong

6. 7:19

   có thể tiếp nhận nhiều hơn, cố nắm toàn bộ chi tiết ngay từ đầu thì sân khấu ấy sẽ quá tải và bạn nhanh chóng giảm hiệu suất. Ví dụ nhiều người khi đọc sách thường cố tra cứu ngay từng thuật ngữ khó hoặc ghi chép lại từng câu chữ ngay từ những trang đầu tiên. Điều này chỉ khiến bạn dễ nản vì đọc trở nên kém hiệu quả, không bền lâu được. Hoặc nhiều đội nhóm khi họp thường sa đà vào tranh luận chi tiết quá sớm rồi mắc kẹt trong chính những tiểu tiết đó. Cách hiệu quả là hãy đơn giản hóa tức là chỉ nên tập trung vào một trọng điểm cốt lõi ở từng thời điểm. Muốn làm được điều đó bạn phải chấp nhận bỏ qua những tiểu tiết chưa thực sự cần thiết. Khi đọc sách hãy nắm khung tổng thể rồi mới quay lại phân tích chi tiết. Khi thảo luận hãy để mọi người cùng nhìn thấy bức tranh toàn cảnh và mục tiêu chung trước rồi mới đi sâu vào chi tiết sau. Những người giỏi thường không cố ôm lấy mọi thứ phức tạp, họ có khả năng cô đọng vấn đề thành vài ý quan trọng nhất. Não bộ sinh ra là để xử lý thông tin, không phải là để lưu trữ tất cả mọi thứ. Vì thế hãy tập ghi chú bớt thông tin ra ngoài. Việc ghi chú không phải là để nhớ mà để bạn có thể yên tâm quên đi. Khi bạn biết thông tin đã được lưu lại ở một nơi an toàn, não bộ sẽ không phải liên tục gồng mình giữ chúng nữa. Nhờ vậy dung lượng não được giải phóng cho việc sáng tạo và giải quyết vấn đề. Nếu một việc quá phức tạp, đừng cố bắt mình phải tìm bằng được phương án tốt nhất để giải quyết tất cả ngay từ đầu. Hãy chọn một thay đổi nhỏ nhất mà bạn có thể bắt tay vào ngay.

7. 8:47

   Chỉ một bước đơn giản cũng có thể giúp bạn thoát khỏi trạng thái tắc nghẽn. Cuộc sống cũng nên được đơn giản hóa từ những lựa chọn thường ngày như vậy. Hôm nay mặc gì, ăn gì, làm gì trước. Những quyết định nhỏ tưởng chừng vô hại lại liên tục tiêu tốn dung lượng não bộ của bạn. Muốn dành dung lượng não cho những điều thực sự quan trọng hãy giảm bớt số quyết định vụn vặt ấy. Ví dụ bạn có thể chuẩn bị quần áo, lên danh sách việc cần làm từ tối hôm trước, đừng để buổi sáng tràn đầy năng lượng bị chiếm dụng. Hoặc bỏ bớt những lựa chọn không cần thiết, ăn mặc tối giản hơn. Đó đều là cách giúp não bộ nhẹ bớt dung lượng để tập trung vào những điều có giá trị. Não bộ rất khó tính, chỉ đạt hiệu suất tối ưu khi được kích thích vừa đủ. Vùng vỏ não trước trán thực sự không phải là một kẻ tùy tiện mà ngược lại nó rất có nguyên tắc. Nguyên tắc làm việc cốt lõi của nó là không quá ít, cũng không quá nhiều. Giới hạn này của nó chúng ta đặc biệt cần chú ý. Nếu bạn kích thích não bộ không đủ, trạng thái uể oải, chán nản chắc chắn diễn ra. Nếu bạn kích thích nó quá mức bạn sẽ bị căng thẳng, lo âu. Chỉ khi kích thích vừa đủ não bộ mới đạt hiệu suất đỉnh cao. Các nhà khoa học gọi mức kích thích lý tưởng này đó là nghĩa là điểm ngọt của hiệu suất. Vậy thì tạo ra điểm ngọt trong công việc và cuộc sống bằng cách nào?

8. 10:14

   Hãy làm những việc kích hoạt đồng thời nghĩa là tạo cảm hứng và tạo áp lực nhẹ ở mức vừa phải. Nói đơn giản đó là những việc không quá dễ và cũng không quá khó với bạn. Khi chạm tới ngưỡng này bạn sẽ bước vào trạng thái dòng chảy Đây là khi bạn làm một việc hơi vượt quá khả năng hiện tại một chút. Não bộ lúc này vừa phải nỗ lực, vừa cảm thấy mình đủ sức để vượt qua. Bạn sẽ dễ dàng tập trung tuyệt đối, sự chú ý dồn vào hiện tại, suy nghĩ liền mạch và thời gian dường như tan biến. Cha đẻ của tâm lý học tích cực coi là một trong ba nguồn hạnh phúc cốt lõi của con người. Bởi lẽ đây là trạng thái mà chúng ta không chỉ hoàn thành tốt công việc mà còn cảm thấy mình đang sống trọn vẹn và có ích nhất. Vì vậy hãy hiểu chính mình trước, khám phá khả năng của bản thân, làm những việc có độ khó vừa phải, tạo giá trị cho xã hội và giúp mình tiến bộ. Giới hạn này của não bộ cho chúng ta biết rằng hiệu suất cao nhất trong công việc phải đến từ sự tinh tế, hài hòa với chính mình trong việc kích thích não bộ vừa đủ như dây đàn căng đúng tầm mới vang lên những âm thanh đẹp nhất. Hãy lắng nghe tiếng nói bên trong bạn mỗi ngày. Não bộ dễ rơi vào bế tắc. Không phải lúc nào cố gắng hết mình cũng là tốt. Bạn có từng trải qua việc rõ ràng biết nhưng không sao diễn đạt

9. 11:42

   ra được hoặc ngồi cả buổi trước màn hình mà không viết nổi một chữ. Đó chính là lúc não bộ rơi vào hạn chế, nó dễ bị bế tắc. Thông thường vỏ não trước trán, trung tâm điều hành logic có thói quen xử lý vấn đề bằng những lối đi cũ nhưng khi đối diện với điều mới mẻ cần sáng tạo, con đường mới chưa thể hình thành ngay. Khi đó bạn càng cố gắng dùng logic cũ để giải quyết vấn đề thì vùng não sẽ bị quá tải, biến thành rào cản. Kết quả là càng làm càng bế tắc. Trong cuốn Tại sao chúng ta lại ngủ có một trường hợp như thế này. Một nghệ sĩ piano luyện tập đoạn nhạc cực kỳ khó. Anh ấy cố gắng tập đi tập lại rất lâu mà không được. Tối đó anh bỏ đi ngủ, sáng hôm sau chưa hề luyện tập anh lại có thể chơi một cách hoàn hảo. Điều này nói lên rằng khi não bế tắc giải pháp tối ưu không phải là hãy cố thêm một chút nữa mà là học cách ngừng cố gắng, tạm gác vấn đề lại để não được thực sự nghỉ ngơi. Khi giải quyết một việc như viết báo cáo, làm luận văn, họp hành, giải bài tập, vân vân nếu sau 90 phút tập trung mà vẫn không tiến triển thì hãy đứng dậy, đi bộ, nghe nhạc, làm việc khác hoàn toàn nhưng đừng giải trí bằng điện thoại, lướt mạng xã hội bởi vì những hoạt động đó tiếp tục bơm dopamine liên tục khiến não không thể nghỉ ngơi thực sự. Thay vào đó nó lại rơi vào một vòng kích thích mới và khiến bạn khó quay lại trạng thái tập trung hơn. Thực tế khi vỏ não trước trán được tạm nghỉ những linh cảm và

10. 13:09

    minh kiến mới xuất hiện bởi lúc ấy các vùng não khác có cơ hội va chạm ngẫu nhiên, kết nối những ý tưởng tưởng chừng không liên quan và bật ra đột ngột. Đồng thời có một phương pháp được các nhà thần kinh học đánh giá cao trong việc kiểm soát bế tắc mở tiềm năng não bộ đó là chánh niệm. Chánh niệm đơn giản là khả năng đưa sự chú ý trở về thực tại, đặc biệt là cảm giác cơ thể. Tại sao chánh niệm có thể giúp bạn sử dụng trí não tốt hơn? Trong não chúng ta tồn tại hai mạch vận hành song song, mạch tự sự và mạch trải nghiệm trực tiếp. Mạch tự sự là mạch thần kinh kích hoạt những câu chuyện về quá khứ, tương lai, so sánh kỳ vọng và phán xét. Khi bạn bế tắc, hoạt động này hoạt động mạnh sinh ra những lo lắng giống như không làm xong thì hậu quả như thế nào đây? Tại sao mình lại kém cỏi như thế này? Chính những suy nghĩ ấy càng nhấn chìm bạn sâu hơn. Còn mạch trải nghiệm trực tiếp tập trung vào những gì đang xảy ra ngay lúc này qua các giác quan. Chánh niệm có khả năng đóng lại mạch tự sự và kích hoạt mạch trải nghiệm trực tiếp. Hơi thở trong chánh niệm chính là điểm neo bạn về với hiện tại, nơi không có lo âu về tương lai, không có tiếc nuối ở quá khứ, chỉ còn sự tĩnh tại và không gian cho những kết nối thần kinh mới. Khi ấy bế tắc tự nhiên sẽ tan nhưng chỗ cho sáng tạo và giải pháp bất ngờ. Vì vậy trong lần tới nếu não bộ rơi vào bế tắc bạn hãy thử dừng lại, đưa sự chú ý vào hơi thở, hít một hơi thật

11. 14:38

    sâu, giữ lại một vài giây rồi thở ra. Chỉ cần cảm nhận luồng khí ra vào ở mũi, làm năm nhịp như vậy rồi nhẹ nhàng quét cảm giác cơ thể. Đầu có nặng không, vai có đang căng, lưng có mỏi và chỉ cần ghi nhận không phán xét. Mình đã làm một video hướng dẫn thiền chánh niệm trước đó, bạn có thể tham khảo Được hành theo. Rất nhiều bạn theo dõi kênh đã bày tỏ rằng sau một thời gian luyện tập đã có những tiến triển hết sức tích cực. Tóm lại, bế tắc chỉ là một trạng thái tạm thời của não, không phải con người bạn. Và khi bạn ngừng chống lại nó, nó thường tự động tan biến. Não bộ dễ đơ, đừng cố kìm nén lòng mình. Hệ thống xử lý cảm xúc trong não bộ được gọi là hệ viền limbic system. Hệ này chỉ có thể chia cảm xúc thành hai loại có lợi và có hại. Vì tổ tiên loài người thường xuyên đối mặt với hiểm nguy nhiều hơn niềm vui nên hệ viền tiến hóa theo hướng ưu tiên cảnh giác. Nó cực kỳ nhạy cảm, chỉ cần một tín hiệu bất lợi dù rất nhỏ cũng đủ để kích hoạt báo động. Vấn đề là một khi hệ viền bị đánh thức quá mức, nó sẽ ức chế trực tiếp vào não trước trán, làm giảm khả năng ra quyết định và tư duy. Lúc này não bộ tạo ra một hiện tượng gọi là attention blink, nghĩa là nháy chớp chú ý. Nó xuất hiện một khoảng trống xử lý thông tin tạm thời khiến sự chú ý của bạn bị gián đoạn trong tích tắc.

12. 16:09

    Điều này cũng giống như máy tính của bạn đôi khi bị đơ. Nó vẫn chạy nhưng xử lý bị ngắt quãng, mọi thao tác đều trở nên chậm. Ví dụ điển hình, khi bạn căng thẳng vì deadline, sếp đột ngột gọi và hỏi một câu, tự nhiên bạn bị đơ vài giây rồi mới trả lời được. Và với những người sống trong áp lực, lo âu kéo dài, hệ viền hầu như lúc nào cũng trong trạng thái cảnh giác cao độ. Khi ấy sự ức chế vỏ não trước trán diễn ra liên tục khiến não thường xuyên rơi vào tình trạng đơ như vậy, đó là khó tập trung, hay quên, đưa ra quyết định cảm tính. Và càng cố gắng thì càng thấy kiệt quệ. Đây là vòng xoáy thầm lặng mà rất nhiều người hiện đại đang mắc phải. Vậy thì ở đây giải pháp của chúng ta là gì? Đó là đừng cố kìm nén và tiêu diệt cảm xúc căng thẳng, lo âu. Càng chống cự, chúng càng bật lại mạnh. Các nhà khoa học thần kinh chỉ ra một cách đơn giản mà hiệu quả như thế này. Đó là hãy gọi tên cảm xúc. Khi bạn có thể nói ra tôi đang cảm thấy áp lực, tôi đang thất vọng, tôi đang lo âu, điều kỳ diệu sẽ xảy ra. Một thí nghiệm cho thấy máy quét fMRI đã ghi nhận ngay khi nhận diện và gọi tên cảm xúc, vùng hạnh hạnh nhân, trung tâm sợ hãi trong hệ viền giảm hoạt động đáng kể, giúp bạn bình tĩnh trở lại. Đồng thời vùng vỏ não trước trán được kích hoạt, lý trí có cơ hội ngồi vào ghế lái. Chúng ta cần nhớ rằng não bộ không thể ngăn cản một con sóng

13. 17:35

    cảm xúc ập đến nhưng ta hoàn toàn có thể giúp não gọi tên cảm xúc lên. Và chỉ một cái tên thôi cũng đủ để con sóng ấy lặng đi, nhường lại một mặt hồ phẳng lặng cho lý trí và sự sáng suốt. Não bộ ghét bị mất kiểm soát, đừng chiều theo nó. Não bộ thực chất là một cỗ máy dự đoán tương lai. Những gì bạn thấy không hoàn toàn là thực tại mà là não đã kết hợp kinh nghiệm quá khứ và tín hiệu thị giác để tạo thành hình ảnh. Nó làm như vậy là để đảm bảo rằng hiện tại là chắc chắn và an toàn với nó. Chính vì vậy não rất ghét sự bất định nhưng đó cũng là hạn chế của nó. Bởi một khi não cảm thấy khó kiểm soát tình hình thì hạnh hạnh nhân bị đánh thức, ức chế vỏ não trước trán khiến bạn khó ra quyết định đúng và chất lượng công việc sẽ giảm đi. Vậy làm thế nào đây? Não thích được kiểm soát, thích cảm giác chắc chắn nhưng ta phải hiểu rằng đó là hạn chế, không thể chiều theo sở thích này được. Thay vào đó hãy tăng quyền lựa chọn cho chính bản thân. Quyền lựa chọn tạo ra cảm giác tự chủ tương tự giống như là một sự chắc chắn vậy. Một nghiên cứu cho thấy với trẻ nhỏ khi được trao quyền lựa chọn, chúng sẽ ít phản kháng hơn rất nhiều. Ví dụ thay vì ra lệnh đi ngủ ngay, bạn có thể nói con muốn đi ngủ luôn hay đọc một quyển truyện nhỏ rồi mới ngủ. Cả hai lựa chọn đều dẫn đến giường ngủ nhưng đứa trẻ sẽ cảm thấy mình có quyền kiểm soát.

14. 19:04

    Tương tự với chính bạn khi thấy tình huống trước mắt vượt ngoài khả năng kiểm soát của mình thì đừng hoảng loạn, hãy chủ động tăng quyền lựa chọn cho chính mình. Ví dụ bạn không thể kiểm soát được việc liệu sếp có phê bình ý tưởng của bạn hay là không. Đó là những bất định thực sự nhưng bạn hoàn toàn có thể chủ động tạo ra các kịch bản dự phòng. Nếu sếp góp ý gay gắt, mình sẽ hít một hơi sâu, ghi chép lại và nói tôi sẽ xem xét thay vì phản ứng ngay. Càng có quyền lựa chọn trong đầu, não bộ càng cảm thấy nó vẫn đang kiểm soát được tình hình nhưng không phải kiểm soát kết quả mà là kiểm soát cách mình phản ứng. Và chính cách chủ động lựa chọn này mới là phương pháp khôn ngoan vượt qua giới hạn của não bộ để bạn có thể tự làm chủ cuộc sống và công việc. Và ngay cả khi kết quả sự việc không được như ý, bạn vẫn có một cách cực mạnh để giúp não bộ hồi phục lý trí. Đó là phương pháp tái đánh giá. Tái đánh giá nói đơn giản đó là nhìn thấy mặt tích cực trong một kết quả xấu. Khi bạn chủ động tìm ra một khía cạnh có lợi dù rất nhỏ ngay trong thất bại hay tổn thất. Ví dụ bạn có thể nghĩ lần thất bại này là cơ hội cải thiện bản thân hay ít nhất mình đã biết điều gì không hiệu quả. Vùng vỏ não trước trán của bạn sẽ được bật sáng. Đây không phải là quân hóa kết quả xấu mà là giúp não chuyển từ trạng thái tại sao lại thế, sang từ đây mình sẽ làm gì. Khi não thấy được điều đó có ý nghĩa gì cho hành động tiếp

15. 20:33

    theo, nó sẽ lập tức thoát khỏi vòng lặp sợ hãi. Não bộ cực kỳ dễ bị ảnh hưởng bởi kỳ vọng. Hãy thay đổi cách bạn kỳ vọng. Các nhà khoa học chỉ ra một sự thật rằng một kỳ vọng tưởng tượng cũng có thể thay đổi cảm giác thật của cơ thể. Thí nghiệm giả dược đã chứng minh người bệnh được cho uống viên tinh bột giả thành viên thuốc nhưng được bảo đó là thuốc giảm đau mạnh. Kết quả họ cảm thấy đỡ đau thật sự. Kỳ vọng thực chất là con dao hai lưỡi. Kỳ vọng quá mức sẽ đánh thức hệ viền dẫn đến kích hoạt vỏ não trước trán quá mức khiến hành động biến dạng, phát sinh căng thẳng, lo âu. Ngược lại kỳ vọng sụp đổ làm giảm mạnh dopamine khiến bạn thiếu đi động lực để hành động. Cách tốt nhất đó là đối với những việc bạn không biết được kết quả sẽ như thế nào thì đừng kỳ vọng quá cao. Thay vào đó hãy điều chỉnh kỳ vọng vào những việc bạn có thể thực hiện được, tức là chuyển từ kỳ vọng kết quả sang kỳ vọng phù hợp và hành động. Thay vì kỳ vọng vào kết quả bài thuyết trình của mình phải hoàn hảo, phải ai cũng khen, hãy kỳ vọng và hành động. Mình sẽ tập trung truyền tải ba ý chính rõ ràng như thế nào. Thay vì buổi phỏng vấn này mình sẽ qua, bạn có thể đặt kỳ vọng phù hợp với khả năng. Mình sẽ trả lời một cách trung thực và thể hiện đúng năng lực của mình. Khi bạn chỉ kỳ vọng vào những gì mình làm được, não bộ không

16. 22:02

    còn bị đe dọa bởi sự bất định của kết quả. Lúc đó dopamine vẫn ổn định, căng thẳng giảm đi và khả năng thành công thực tế lại cao hơn. Và hãy nhớ rằng hành động thì nằm trong tay bạn còn kết quả thì lại không. Cuộc sống sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều khi bạn ngừng đòi hỏi một kết quả nhất định và bắt đầu tập trung hơn vào việc bạn có thể hành động để thay đổi để trở thành phiên bản tốt nhất của mình. Não bộ thích phân tâm, hãy mô tả nội tâm của mình. Cuối cùng hạn chế mà có thể hầu như mọi người đều biết đó là não thích phân tâm, thời gian tập trung là rất ngắn. Các nghiên cứu chỉ ra khi làm việc tư duy trong một môi trường có nhiễu trung bình cứ 10 1 phút chúng ta bị gián đoạn một lần và cứ 3 phút lại chủ động tự chuyển sự chú ý như kiểm tra điện thoại, nghĩ vẩn vơ, vân vân. Hậu quả một khi sự chú ý bị cắt ngang cần tới 25 phút để quay lại trạng thái tập trung sâu. Như vậy chỉ một lần gián đoạn nhỏ cũng đủ đánh mất một buổi làm việc hiệu quả. Vì vậy muốn khắc phục hạn chế này chúng ta phải chủ động loại nhiễu. Sẽ có hai nguồn nhiễu chính với não bộ, đó là nhiễu ngoại cảnh đến từ môi trường bên ngoài. Ví dụ như là chiếc điện thoại cầm trong tay, tiếng báo tin nhắn, tiếng đồng nghiệp nói chuyện, vân vân. Và nguồn thứ hai đó là nhiễu nội tâm đến từ chính bên trong bạn. Một hệ thần kinh luôn khao khát xử lý thông tin bên ngoài đã

17. 23:30

    có thể là một suy nghĩ vu vơ về bữa tối, một nỗi lo lắng nhỡ quên gửi email hoặc một cơn thèm muốn mở Facebook, xem TikTok, lướt Shopee, trả lời tin nhắn. Với nhiễu ngoại cảnh chúng ta có thể chủ động thiết lập một môi trường cách ly như là tắt thông báo hoặc để điện thoại ở phòng khác, dùng tai nghe chống ồn, mở nhạc không lời để che đi âm thanh xung quanh, dọn dẹp bàn làm việc, chỉ giữ lại đúng thứ cần cho một nhiệm vụ, đặt một tấm biển nhỏ đang tập trung, đừng làm phiền nếu bạn đang làm việc chung. Nhưng nhiễu nội tâm thì khó kiểm soát hơn nhiều bởi vì ý chí con người có hạn. Bạn không thể dùng ý chí để chống lại sự thôi thúc từ bên trong một cách liên tục. Càng cố kìm nén thì ý nghĩ càng quay trở lại mạnh mẽ. Cách tốt nhất ở đây đó là dùng ngôn ngữ để mô tả nội tâm của mình. Ví dụ đang học mà muốn chơi điện thoại bạn có thể nói tôi đang muốn cầm điện thoại lên nhưng tôi biết điều đó sẽ làm gián đoạn công việc. Chỉ cần một câu mô tả trung tính, không phán xét bản thân cũng đủ để huy động não lý trí lấy lại quyền kiểm soát để thay đổi bản thân trong thời đại này. Một người có khả năng làm tốt công việc của mình không phải là người không bao giờ bị phân tâm mà là người nhận ra mình đang phân tâm và chủ động đưa sự chú ý quay trở lại với điều quan trọng nhất. Nếu phải tóm gọn toàn bộ bài viết trong một câu thì đó là

18. 24:56

    đừng cố ép não bộ vượt qua những giới hạn tự nhiên của nó. Hãy học cách điều phối nguồn lực của não theo đúng quy luật vận hành. Chúng ta cần biết rằng nhận biết được tám hạn chế của não bộ cũng chính là nắm được tám nguyên tắc để hiểu bản thân hơn, hiểu sự vận hành của sự sống, từ đó làm tốt công việc của mình trong sự nhẹ nhàng, an vui và thuận dòng. Mong rằng tám nguyên tắc này bảo toàn năng lượng, đơn giản hóa thông tin, duy trì mức kích thích phù hợp, biết dừng lại khi bế tắc, nhận diện thay vì kìm nén cảm xúc, tăng quyền lựa chọn cho chính mình, kỳ vọng và hành động thay vì kết quả và bảo vệ sự chú ý khỏi phân tâm sẽ trở thành những phương pháp thiết thực giúp bạn gặt hái thành công mà không cần gồng mình, tiến bộ hơn mà không đánh mất sự bình an bên trong. Cảm ơn bạn đã lắng nghe. Nếu bạn cảm thấy video này có ích, hãy chia sẻ tới những người cần nó. Đừng quên tặng mình một nút like, nhấn nút đăng ký và mở nút chuông thông báo để đón xem những video mới nhất mỗi tuần. Một lần nữa cảm ơn các bạn và hẹn gặp lại các bạn ở những video tiếp theo.